Latince ex libris, “… kitaplığından” anlamına gelir. Kitabın yolculuğuna iliştirilmiş kişisel bir imza, bir okurluk beyanı hatta küçük ölçekli bir sanat nesnesidir. Bir isim, bir arma, mühür, gravür ya da kısa bir ibare…Bazen kitabın sahibinin adı açıkça yazılır. Bazen onu…
Bir metnin kitap olması için yalnızca yazılması yetmez. Kâğıt seçilir, forma katlanır, dikilir, kesilir ve ciltlenir. Okurun elinde doğal görünen nesne, aslında uzun bir emek ve üretim zincirinin sonucudur.
Eski bir kitabın mülkiyet kaydı, mühür, ex libris ya da silinmiş bir isim yalnızca sahiplik belirtmez. Kitabın elden ele dolaşan toplumsal hayatına açılan küçük kapılardır bunlar.
Sahafta iki kitap hiçbir zaman bütünüyle aynı değildir. Aynı baskının bir nüshasında imza, diğerinde bir tarih, bir başkasında unutulmuş bir kâğıt bulunur. Kullanılmış kitap, metnin yanına okurun zamanını da ekler.
Arşiv yalnızca saklanan belgelerden oluşmaz; neyin saklanmaya değer bulunduğunu da anlatır. Bu yüzden her arşiv aynı zamanda seçilmiş bir hafıza, her eksiklik ise başka bir hikâyenin başlangıcıdır.
Dergiler yalnızca yayımlandıkları ayın kayıtları değildir. Bir dönemin tartışmalarını, polemiklerini, estetik arayışlarını ve henüz kitaba dönüşmemiş düşüncelerini taşırlar. Eski bir dergi cildi açıldığında biraz da zamanın düşünme biçimi açılır.
Yayıncılığın ölçeği küçüldükçe seçimin önemi büyür. Küçük yayınevleri bazen büyük katalogların görmediği metinlere yer açar; unutulmuş bir yazarı, ilk kitabını yayımlayan bir şairi ya da göze alınması zor bir çeviriyi okurla buluşturur.
Çeviri bir metni bir dilden diğerine taşımaktan daha fazlasıdır. Çevirmenin kararlarıyla iki dilin arasında üçüncü bir metin doğar. Bir sözcük kazanılırken başka bir ses geride kalabilir.
Metin yalnızca anlamdan oluşmaz; harfin bir ağırlığı, kâğıdın bir dokusu, mürekkebin bir izi vardır. Matbaanın tarihi bu nedenle yalnızca teknolojinin değil, düşüncenin hangi maddi koşullarda çoğalabildiğinin de tarihidir.
İyi editör çoğu zaman metinde görünmez. Fakat çıkarılmış bir fazlalıkta, yer değiştirmiş bir cümlede ve doğru anda bırakılmış bir boşlukta onun izi vardır. Editörlük, biraz da görünmeden metne eşlik etme sanatıdır.
